Perimenopauza: objawy, wiek i badania. Jak rozpoznać, że to już?

Perimenopauza to okres przejściowy wokół ostatniej miesiączki. Trwa zwykle kilka lat i najczęściej zaczyna się po czterdziestce. Pierwsze sygnały to cykle inne niż dotąd, uderzenia gorąca i gorszy sen. U zdrowej kobiety po 45. roku życia lekarz rozpoznaje ją na podstawie objawów, bez rutynowego badania hormonów.

O tym, jak to wygląda w gabinecie, rozmawiałam na żywo 2 października 2026 z dr n. med. Pauliną Malarkiewicz, ginekolożką (@doktor_od_genow). To, co powiedziała, jest w tekście oznaczone jako jej słowa (cytat albo „jak mówi dr Paulina”). Reszta pochodzi z wytycznych i badań wymienionych na końcu, sprawdzonych po Live; tam, gdzie badania są precyzyjniejsze niż to, co padło na żywo, wpis trzyma się badań. Całą rozmowę obejrzysz w nagraniu Live, a ten temat zaczyna się w rozdziale „Pierwsze objawy menopauzy” (1:09).

Co to jest perimenopauza i ile trwa?

Perimenopauza to czas, w którym jajniki pracują coraz mniej regularnie, a poziom hormonów mocno się waha z miesiąca na miesiąc. Obejmuje lata przed ostatnią miesiączką i pierwszy rok po niej. Menopauza to jeden dzień: data ostatniej miesiączki, którą znasz dopiero rok później.

W amerykańskim badaniu SWAN, które przez lata obserwowało kobiety w tym okresie, typowy czas od pierwszych zmian w cyklu do ostatniej miesiączki wynosił od około 4,4 do około 8,6 roku. Dłużej trwało to u kobiet, u których zmiany zaczęły się wcześniej, u części nawet około dziesięciu lat. W największym polskim badaniu połowa kobiet miała ostatnią miesiączkę przed ukończeniem 51 lat i 3 miesięcy. Pierwsze zmiany mogą więc pojawić się już po czterdziestce.

Wiek w tabeli to orientacja, nie norma.

Jakie są pierwsze objawy perimenopauzy?

• Cykle inne niż dotąd. Krótsze, dłuższe albo po prostu mniej przewidywalne. Liczy się zmiana regularności, nie pojedynczy nietypowy miesiąc.
• Uderzenia gorąca i nocne poty. Nie zawsze spektakularne. Czasem to tylko fala ciepła w karku w trakcie zebrania.
• Gorszy sen, zwłaszcza wybudzanie się w nocy. W badaniu SWAN kłopoty ze snem były tym częstsze, im częstsze były uderzenia gorąca.
• Rozdrażnienie i wahania nastroju. Dr Paulina opisała to obrazowo: mąż tylko oddycha, a już jest wkurzający.
• Suchość pochwy, bóle stawów, gorsza koncentracja. Rzadziej kojarzone z hormonami, a często się pojawiają.

Czy to na pewno perimenopauza?

Zmęczenie, gorszy nastrój, swędząca skóra czy zły sen mają wiele możliwych przyczyn. Zanim uznasz, że to hormony, warto wykluczyć między innymi niedokrwistość i choroby tarczycy. Lekarz zwykle zaczyna od morfologii i TSH, a dopiero potem patrzy na cykl.

Jak powiedziała dr Paulina: nie dawaj sobie wmówić, że „taki wiek, tak musi być”. Objawy, które psują Ci dzień, są powodem do wizyty, niezależnie od tego, co jest ich przyczyną.

Czy trzeba badać hormony, żeby rozpoznać perimenopauzę?

U zdrowej kobiety w wieku 45 lat lub więcej perimenopauzę rozpoznaje się na podstawie objawów. Tak mówią brytyjskie wytyczne NICE. W tym okresie FSH i estrogeny zmieniają się z miesiąca na miesiąc, więc można mieć wyraźne objawy i prawidłowy wynik. Pojedyncze badanie niczego nie przesądza.

Badanie FSH lekarz może rozważyć u kobiet między 40. a 45. rokiem życia, gdy obraz nie jest jasny. Na tabletce antykoncepcyjnej dwuskładnikowej oznaczanie FSH nie pozwala ocenić, czy to już menopauza, bo tabletka wycisza własne hormony. Wtedy decyzje zapadają na podstawie wieku i rozmowy, nie wyniku.

Co, jeśli objawy pojawiają się przed czterdziestką?

Jeśli miesiączki stają się nieregularne lub zanikają przed 40. rokiem życia, trzeba to zbadać. Może to być przedwczesna niewydolność jajników, która dotyczy około 3,5% kobiet. W tej sytuacji badania hormonalne są potrzebne, a leczenie hormonalne zaleca się niezależnie od nasilenia objawów, żeby chronić kości i serce. To inna sytuacja niż naturalna perimenopauza po czterdziestce i wymaga innego podejścia.

Czy w perimenopauzie można zajść w ciążę?

Tak. Nieregularne cykle nie oznaczają braku owulacji. Moment zakończenia antykoncepcji zależy od wieku i metody. Brytyjskie wytyczne podają ogólne granice: przy metodach niehormonalnych rok po ostatniej miesiączce, jeśli wystąpiła po pięćdziesiątce, lub dwa lata, jeśli wcześniej. W wieku 55 lat antykoncepcję można zasadniczo zakończyć. Pamiętaj też, że hormonalna terapia menopauzalna nie jest antykoncepcją. O terapii piszę osobno: Hormonalna terapia zastępcza: dla kogo i kiedy.

Jak przygotować się do wizyty u ginekologa?

Dr Paulina poświęciła temu osobny fragment rozmowy (rozdział „Jak dobrać badania przed wizytą”, 49:09). Jej zdaniem warto zrobić bezpłatne badania profilaktyczne z programu NFZ (ankieta w Internetowym Koncie Pacjenta), ale nie ma sensu zaznaczać w laboratorium wszystkiego po kolei: o badaniach hormonalnych i innych szczegółowych decyduje lekarz po rozmowie, zależnie od wieku i objawów. Od siebie dodam, z czym przyjść, żeby ta rozmowa była krótka i konkretna. Zapisz:

• daty ostatnich kilku miesiączek, długość cykli i to, jak obfite były krwawienia (wystarczy kalendarz w telefonie),
• objawy, które Ci przeszkadzają, i jak wpływają na pracę, sen i relacje, bo to one decydują o leczeniu,
• leki i suplementy, które bierzesz, razem z antykoncepcją,
• historię rodzinną: wiek menopauzy mamy, rak piersi, zakrzepica, osteoporoza.

Z taką listą rozmowa trwa krócej i kończy się konkretem. Jeśli lekarz uzna, że badania są potrzebne, zleci je po rozmowie, a nie przed nią.

Co możesz zrobić już dziś?

Nie musisz czekać na diagnozę, żeby zadbać o to, co w tym okresie zmienia się najszybciej: mięśnie i kości. Progresywny trening siłowy dwa razy w tygodniu i białko w każdym posiłku to rzeczy, które zależą od Ciebie, a nie od wyniku FSH. Jak zacząć, opisuję w tekście Trening siłowy po 40: mięśnie i kości.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Jestem trenerką, nie lekarką. Dr Paulina wypowiadała się ogólnie, nie o Twoim przypadku.

Źródła

1. Paramsothy P i wsp. (2017). Duration of the menopausal transition is longer in women with young age at onset. Menopause. DOI: 10.1097/GME.0000000000000736
2. Kaczmarek M (2007). The timing of natural menopause in Poland and associated factors. Maturitas. DOI: 10.1016/j.maturitas.2006.12.001
3. NICE (2015, aktualizacja 2026). Menopause: identification and management (NG23). nice.org.uk/guidance/ng23
4. Kravitz HM i wsp. (2008). Sleep disturbance during the menopausal transition in a multi-ethnic community sample of women. Sleep. PMID: 18652093
5. Panay N i wsp. (2024). Evidence-based guideline: premature ovarian insufficiency. Human Reproduction Open. DOI: 10.1093/hropen/hoae065
6. Faculty of Sexual and Reproductive Healthcare (2017, poprawki 2025). Contraception for Women Aged Over 40 Years. fsrh.org